दक्षिणपन्थी बोल्सोनारोलाई पराजित गर्दै लुला चौथो कार्यकालका लागि ब्राजिलको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित

काठमाडौं । गरिब परिवारमा जन्मिएर बाल्यकालमा जुत्ता पालिस गर्ने, सडकमा सामान बेच्ने र कलकारखानामा मजदुरी गर्ने जीवनबाट उठेका ब्राजिलका वामपन्थी नेता लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाले राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पुनः विजय हासिल गरेका छन्।

आइतबार, २५ अक्टोबर २०२६ मा सम्पन्न दोस्रो चरणको निर्वाचनमा दक्षिणपन्थी उम्मेदवार फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई पराजित गर्दै लुलाले चौथो पटक राष्ट्रपति बन्ने बाटो सुनिश्चित गरेका हुन्।

ब्राजिलको निर्वाचन प्राधिकरणका अनुसार लुलाले करिब ५१.८ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दा बोल्सोनारोले करिब ४८.२ प्रतिशत मत प्राप्त गरेका छन्। यससँगै ल्याटिन अमेरिकाकै ठूलो अर्थतन्त्र भएको ब्राजिलमा लुलाको राजनीतिक पुनरागमनले अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान खिचेको छ।

 निर्वाचनमा लुलाको जितलाई वामपन्थी राजनीतिक धारका लागि महत्त्वपूर्ण घटनाक्रमका रूपमा हेरिएको छ।

 गरिब परिवारमा जन्म,संघर्षपुर्ण बाल्यकाल

 लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाको जन्म २७ अक्टोबर १९४५ मा ब्राजिलको पर्नाम्बुको राज्यस्थित गरान्युन्समा भएको हो। गरिब परिवारमा जन्मिएका उनी आठ सन्तानमध्ये एक थिए। परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि उनी बाल्यकालमै परिवारसँगै साओ पाउलो क्षेत्रमा बसाइँ सरेका थिए।

 जीविकोपार्जनका लागि उनले सानै उमेरदेखि विभिन्न काम गर्नुपर्‍यो। जुत्ता पालिस गर्ने, कार्यालयमा सहयोगीका रूपमा काम गर्ने र कारखानामा मजदुरी गर्ने उनको जीवनको सुरुआती अनुभव थियो।

 १४ वर्षको उमेरमा उनी धातुका सामान उत्पादन गर्ने कारखानामा काम गर्न थाले। त्यससँगै उनले प्राविधिक तालिम लिएर मेटलवर्किङ क्षेत्रमा सीप हासिल गरे। उच्च औपचारिक शिक्षा पूरा गर्न नसके पनि कामदारका रूपमा प्राप्त अनुभवले उनको जीवन र राजनीतिक सोचलाई आकार दियो।

 कलकारखानामा काम गर्दा उनले श्रमिकले भोग्नुपर्ने न्यून पारिश्रमिक, कठिन कामको अवस्था र सामाजिक असमानता नजिकबाट अनुभव गरे। यही अनुभवले उनलाई मजदुर आन्दोलनतर्फ आकर्षित गर्‍यो।

मजदुर आन्दोलनबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रवेश

लुलाको राजनीतिक उदय मजदुर संगठनबाट भएको हो।सन् १९६० को दशकको अन्त्यतिर उनी ट्रेड युनियन गतिविधिमा संलग्न हुन थाले। सन् १९७५ मा उनी साओ बर्नार्डो दो क्याम्पो र डियाडेमाका धातु उद्योगका मजदुरहरूको युनियन अध्यक्ष बने। 

सन् १९७० को दशकको अन्त्यतिर उनले राम्रो पारिश्रमिक, श्रमिक अधिकार र काम गर्ने उपयुक्त वातावरणको माग गर्दै ठूला मजदुर आन्दोलनको नेतृत्व गरे। त्यसबेला ब्राजिलमा सैनिक शासन कायम थियो। सरकारको दमन र मजदुर आन्दोलनमाथिको हस्तक्षेपका बीच पनि लुलाले श्रमिकको पक्षमा आवाज उठाइरहे।

 सन् १९८० मा उनले मजदुर, बुद्धिजीवी, सामाजिक अभियन्ता तथा अन्य राजनीतिक नेताहरूसँग मिलेर वर्कर्स पार्टी (PT) स्थापना गरे। यही पार्टीबाट उनको राष्ट्रिय राजनीतिक यात्रा अघि बढ्यो।

सैनिक शासनबाट लोकतान्त्रिक व्यवस्थातर्फ संक्रमण भइरहेको समयमा लुलाले प्रत्यक्ष निर्वाचन, नागरिक अधिकार र राजनीतिक सहभागिताको पक्षमा अभियान चलाए। सन् १९८६ मा उनी ब्राजिलको संविधान निर्माण गर्ने प्रतिनिधिसभाका लागि निर्वाचित भए।

तीन पटकको हारपछि राष्ट्रपतिको कुर्सी

लुलाले पहिलो पटक सन् १९८९ मा राष्ट्रपतिको निर्वाचन लडेका थिए। तर उनी दोस्रो चरणमा पराजित भए। त्यसपछि सन् १९९४ र १९९८ मा पनि उनले राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गरे, तर सफलता प्राप्त गर्न सकेनन्।

 लगातारका पराजयपछि पनि उनले राजनीतिक अभियान छाडेनन्। मजदुर, गरिब परिवार र सामाजिक रूपमा पछाडि परेका समुदायको समर्थन विस्तार गर्दै उनले आफ्नो राजनीतिक आधार बलियो बनाए। सन् २००२ को निर्वाचनमा उनी विजयी भए र जनवरी २००३ मा पहिलो पटक ब्राजिलको राष्ट्रपति बने।

 मजदुर पृष्ठभूमिबाट आएका नेताले देशको सर्वोच्च कार्यकारी पद सम्हाल्नु ब्राजिलको राजनीतिक इतिहासमा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा स्थापित भयो। सन् २००६ मा पुनः निर्वाचित भएपछि उनले सन् २०१० सम्म दुई कार्यकाल पूरा गरे।

गरिबी न्यूनीकरण र सामाजिक कार्यक्रम

 लुलाको पहिलो दुई कार्यकालमा गरिबी न्यूनीकरण, सामाजिक सुरक्षा र श्रमिकको जीवनस्तर सुधार गर्ने कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइयो। उनको सरकारले न्यून आय भएका परिवारलाई आर्थिक सहायता दिने सामाजिक कार्यक्रम विस्तार गर्‍यो।

भोकमरी न्यूनीकरण, न्यूनतम पारिश्रमिकमा वृद्धि, रोजगारीका अवसर र शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार गर्ने नीति पनि उनको सरकारका प्रमुख प्राथमिकतामा रहे।

ब्राजिलमा आर्थिक वृद्धि र निर्यात विस्तार भएको अवधिमा सामाजिक कार्यक्रमले लाखौँ मानिसको जीवनस्तर सुधार्न सहयोग गरेको विश्लेषण गरिन्छ। यद्यपि त्यस अवधिको आर्थिक प्रगति विश्व बजारको अनुकूल अवस्था र अन्य आर्थिक नीतिसँग पनि जोडिएको थियो।

 लुलाका समर्थकहरूले उनलाई गरिब र श्रमिकको पक्षमा काम गर्ने नेता मान्छन्। आलोचकहरूले भने उनको पार्टीसँग जोडिएका भ्रष्टाचार विवाद, सरकारी खर्च र आर्थिक नीतिमाथि प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।

भ्रष्टाचार विवाद, जेल र राजनीतिक पुनरागमन

लुलाको राजनीतिक जीवन विवादरहित रहेन। सन् २०१४ पछि ब्राजिलमा भ्रष्टाचारविरुद्ध सञ्चालन भएको ‘अपरेसन लावा जाटो’ अनुसन्धानका क्रममा उनीमाथि पनि आरोप लागे। सन् २०१७ मा उनी भ्रष्टाचारसम्बन्धी मुद्दामा दोषी ठहर भए र सन् २०१८ मा जेल गए।

 त्यसबेला उनको राजनीतिक भविष्य अन्योलमा परेको थियो। जेलमा रहेका कारण सन् २०१८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उनी प्रतिस्पर्धा गर्न पाएनन्। तर सन् २०१९ मा उनी जेलबाट मुक्त भए। सन् २०२१ मा ब्राजिलको सर्वोच्च अदालतले उनका मुद्दामा भएका दोषसिद्धि खारेज गर्‍यो।

अदालतले मुद्दा सुनुवाइ गर्ने अदालतको अधिकारक्षेत्र र न्यायाधीशको निष्पक्षतासम्बन्धी विषयमा निर्णय गरेको थियो। त्यसपछि उनी पुनः निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य बने। यो निर्णयले ब्राजिलको राजनीतिमा नयाँ मोड ल्यायो।

 लुला फेरि राष्ट्रपतीय प्रतिस्पर्धामा फर्किए र सन् २०२२ को निर्वाचनमा तत्कालीन राष्ट्रपति जाइर बोल्सोनारोलाई पराजित गरे।

सन् २०२३ मा तेस्रो कार्यकाल

 सन् २०२२ को निर्वाचन जितेपछि लुलाले जनवरी २०२३ मा तेस्रो कार्यकालका लागि राष्ट्रपतिको जिम्मेवारी सम्हाले। उनी ब्राजिलमा तीन पटक राष्ट्रपति निर्वाचित हुने पहिलो व्यक्ति बने।

उनको तेस्रो कार्यकालमा सामाजिक सुरक्षा, रोजगारी, गरिबी न्यूनीकरण, वातावरण संरक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिइयो। अमेजन वन विनाश नियन्त्रण गर्ने प्रयास र ब्राजिलको अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक भूमिका पनि उनको सरकारका महत्त्वपूर्ण विषय बने। तर बढ्दो जीवनयापन खर्च, अपराध नियन्त्रण, सार्वजनिक ऋण र आर्थिक वृद्धिको गति उनका सरकारसामु चुनौतीका रूपमा रहे।भ्रष्टाचारसम्बन्धी विवाद र राजनीतिक ध्रुवीकरणले पनि ब्राजिलको राजनीतिक वातावरण प्रभावित गरिरह्यो।

 चौथो कार्यकालका लागि ऐतिहासिक जित

सन् २०२६ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ८० वर्षीय लुलाले चौथो कार्यकालका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। उनका प्रमुख प्रतिस्पर्धी फ्लाभियो बोल्सोनारो पूर्वराष्ट्रपति जाइर बोल्सोनारोका छोरा हुन्। उनी दक्षिणपन्थी लिबरल पार्टीबाट निर्वाचनमा उत्रिएका थिए।

पहिलो चरणमा अपेक्षाकृत कमजोर नतिजा आए पनि लुलाले दोस्रो चरणमा समर्थन बढाउँदै विजय हासिल गरे। रोयटर्सका अनुसार उनको चुनावी अभियानले गरिबी र असमानता न्यूनीकरण, बेरोजगारीमा आएको कमी तथा सामाजिक कार्यक्रमका उपलब्धिलाई प्रमुखताका साथ प्रस्तुत गरेको थियो।

 दोस्रो चरणको मतदानको समय थपिएको विषयमा बोल्सोनारो पक्षले आपत्ति जनाएको थियो। सार्वजनिक यातायातको समस्या र खराब मौसमका कारण केही क्षेत्रमा मतदातालाई मतदान केन्द्रसम्म पुग्न कठिन भएको भन्दै समय थप्ने निर्णय गरिएको थियो।

 बोल्सोनारोले उक्त निर्णयमाथि प्रश्न उठाउँदै नतिजा रद्द गर्न माग गरेका छन्। निर्वाचनको नतिजासँगै लुलाले सन् २०२७ जनवरी ५ देखि चौथो कार्यकाल सुरु गर्नेछन्। यसअघि सन् २००३ देखि २०१० सम्म दुई कार्यकाल र सन् २०२३ देखि हालसम्म तेस्रो कार्यकाल सम्हालेका उनले फेरि राष्ट्रपतिको जिम्मेवारी पाउने भएका छन्।

 वामपन्थी राजनीतिका प्रभावशाली नेता

 लुला दा सिल्भाको राजनीतिक पहिचान श्रमिक आन्दोलन, सामाजिक सुरक्षा र गरिबी न्यूनीकरणसँग जोडिएको छ।

उनी ब्राजिलको वर्कर्स पार्टीका प्रमुख नेता हुन् र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा वामपन्थी धारका प्रभावशाली व्यक्तित्वमध्ये एक मानिन्छन्। उनको राजनीतिक यात्रामा सफलतासँगै पराजय, भ्रष्टाचारसम्बन्धी कानुनी विवाद, जेल जीवन र पुनरागमनका घटनाहरू जोडिएका छन्।

 समर्थकहरूले उनलाई श्रमिक र गरिब समुदायको प्रतिनिधि मान्छन् भने आलोचकहरूले उनको शासन र पार्टीसँग जोडिएका विवादलाई उठाउँदै आएका छन्। गरिब परिवारबाट उठेर मजदुर आन्दोलनको नेतृत्व हुँदै राष्ट्रपतिको पदमा पुगेका लुलाको जीवनकथा ब्राजिलको सामाजिक र राजनीतिक परिवर्तनसँग गाँसिएको छ।

 सन् २०२६ को निर्वाचनमा प्राप्त जितले उनको लामो राजनीतिक यात्रामा अर्को महत्त्वपूर्ण अध्याय थपेको छ।एजेन्सीकाे सहयाेगमा