हरि बोधिनी एकादशी: तुलसी र दामोदरको विवाह, चतुर्मासको समापन

१५ कार्तिक,काठमाडौं । वैदिक सनातन हिन्दू परम्परामा कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिन मनाइने हरि बोधिनी एकादशी लाई ठूलो र महत्वपूर्ण एकादशी मानिन्छ, जुन आज  तुलसी र भगवान् विष्णु (दामोदर) को विवाह गरी देशभर विशेष पूजाअर्चनाका साथ मनाइँदैछ।

आषाढ शुक्ल एकादशी (हरि शयनी एकादशी) का दिन क्षीरसागरमा शयन गर्नुभएका भगवान् विष्णु आज ब्युँझनुहुने धार्मिक विश्वासका कारण यसलाई प्रबोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ, र यससँगै चार महिना लामो चतुर्मास अवधि समाप्त भई विवाह, व्रतबन्ध जस्ता माङ्गलिक कार्यहरूका लागि बाटो खुल्छ। यस दिन घरघरमा रोपिएर चार महिनासम्म पूजा गरिएको तुलसीको मठलाई गाईको गोबर र रातो माटोले पोतेर, सिँगारेर तथा निगालाको लिङ्ग (विष्णुको प्रतीक) सँगै राखेर विधिवत् विवाह सम्पन्न गरिन्छ, किनकि तुलसीलाई विष्णुप्रिया मानिन्छ।

यस अवसरमा व्रत बस्ने भक्तजनहरूले अन्न नखाई सखरखन्ड, पिँडालु र तरुल जस्ता कन्दमूलको फलाहार गर्ने गर्छन्, र राति शङ्ख, घन्ट बजाएर विष्णुलाई जगाउने परम्परा छ; शास्त्रीय मान्यताअनुसार यस व्रतले हजारौं यज्ञको फल दिने र मोक्ष प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

धार्मिक महत्वका साथै वैज्ञानिक दृष्टिले पनि तुलसीलाई रुघाखोकी तथा अन्य रोगहरूका लागि लाभदायक महाऔषधि मानिन्छ। यस पावन दिनमा काठमाडौं उपत्यकाका चार नारायण (चाँगुनारायण, विशङ्खुनारायण, शेष नारायण र इचँगुनारायण) र बूढानीलकण्ठ नारायणस्थान मा विशेष मेला लाग्ने गर्दछ।